E-recepta zrewolucjonizowała sposób, w jaki pacjenci otrzymują leki, przynosząc ze sobą wiele ułatwień. Jednym z najczęściej pojawiających się pytań, zarówno wśród pacjentów, jak i osób starszych, które dopiero adaptują się do cyfrowych rozwiązań, jest kwestia ilości leku, jaka może zostać przepisana na jednym dokumencie. Zrozumienie tych zasad jest kluczowe dla zapewnienia ciągłości leczenia i uniknięcia nieporozumień w aptece.
Przepisywanie leków na e-recepcie podlega regulacjom prawnym, które mają na celu przede wszystkim bezpieczeństwo pacjenta, ale także zapobieganie nadużyciom i marnotrawstwu. Lekarz, wystawiając e-receptę, musi uwzględnić wiele czynników, takich jak rodzaj schorzenia, jego stadium, wiek pacjenta, jego stan zdrowia ogólny, a także zalecenia terapeutyczne dotyczące danego preparatu.
W kontekście ilości leku na e-recepcie, przepisy jasno określają maksymalne dawki, które można przepisać na okres nieprzekraczający zazwyczaj jednego miesiąca kuracji. Istnieją jednak wyjątki od tej reguły, które pozwalają na przepisanie większej ilości leku w uzasadnionych przypadkach, na przykład przy leczeniu chorób przewlekłych, gdzie zmiana terapii mogłaby być szkodliwa dla pacjenta.
Warto pamiętać, że lekarz ma pewną swobodę decyzyjną, ale zawsze musi kierować się dobrem pacjenta i obowiązującymi przepisami. Celem jest zapewnienie skutecznego i bezpiecznego leczenia, a jednocześnie unikanie sytuacji, w których pacjent gromadzi nadmierne zapasy leków, które mogą się przeterminować lub zostać niewłaściwie użyte.
Zrozumienie, ile leku można otrzymać na e-recepcie, pozwala pacjentom lepiej planować swoje wizyty u lekarza i zakupy w aptece. Minimalizuje to ryzyko sytuacji, w której pacjent musi ponownie zgłosić się do lekarza po kolejną receptę, zanim zakończy się zapas przepisanych preparatów, co jest szczególnie ważne w przypadku osób z ograniczoną mobilnością lub mieszkających daleko od placówki medycznej.
Okres ważności e-recepty i ile leku jest na niej faktycznie
Poza kwestią ilości leku, istotnym aspektem e-recepty jest jej okres ważności. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, e-recepta jest ważna przez 30 dni od daty jej wystawienia. Istnieją jednak pewne wyjątki, które pozwalają na realizację recepty w późniejszym terminie. Dotyczy to przede wszystkim recept na antybiotyki, które mogą być realizowane przez 7 dni od daty wystawienia, oraz recept na leki recepturowe, które mają 30-dniowy termin ważności.
Warto podkreślić, że lekarz ma możliwość wydłużenia terminu ważności e-recepty, szczególnie w przypadku chorób przewlekłych, gdzie nagła zmiana leczenia mogłaby być niekorzystna dla pacjenta. W takich sytuacjach, lekarz może określić datę realizacji recepty, która może sięgać nawet 120 dni. Ta elastyczność jest kluczowa dla zapewnienia ciągłości terapii pacjentów, którzy regularnie potrzebują określonych leków.
Kwestia, ile leku faktycznie znajduje się na e-recepcie, jest ściśle związana z przepisami dotyczącymi maksymalnych ilości leków możliwych do przepisania na jedną receptę. Zazwyczaj jest to ilość potrzebna na 30 dni stosowania, ale w przypadku niektórych schorzeń i leków, lekarz może przepisać większą ilość, maksymalnie na 60 dni terapii.
Niektóre leki, ze względu na swoje specyficzne działanie lub sposób dawkowania, mogą być przepisane w ilości na dłuższy okres, ale zawsze musi to być uzasadnione medycznie i zgodne z wytycznymi Ministerstwa Zdrowia. Lekarz decydując o ilości przepisywanego leku, bierze pod uwagę nie tylko standardowe opakowania dostępne w aptece, ale również zalecane dawki dzienne i tygodniowe.
Kluczowe jest, aby pacjent rozumiał, że lekarz zawsze działa w oparciu o wiedzę medyczną i obowiązujące przepisy. Jeśli pacjent ma wątpliwości co do ilości przepisanych leków lub okresu ich ważności, zawsze powinien skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Poniżej znajdują się kluczowe informacje dotyczące ilości leku na e-recepcie:
- Standardowa ilość leku na e-recepcie wystarcza zazwyczaj na 30 dni kuracji.
- W uzasadnionych przypadkach medycznych lekarz może przepisać lek na okres do 60 dni.
- Dłuższe okresy przepisywania leku są możliwe w przypadku chorób przewlekłych i wymagają indywidualnej oceny lekarza.
- Termin ważności e-recepty wynosi zazwyczaj 30 dni, z możliwością wydłużenia przez lekarza do 120 dni.
- Recepty na antybiotyki mają krótszy termin ważności, zazwyczaj 7 dni.
Maksymalna ilość leku na e-recepcie zgodnie z prawem
Przepisy prawne dotyczące wystawiania e-recept jasno określają maksymalne ilości leków, które mogą zostać przepisane na jednym dokumencie. Celem tych regulacji jest zapewnienie bezpieczeństwa pacjentów oraz zapobieganie nadużyciom i marnotrawstwu leków. Zgodnie z polskim prawem, na jednej recepcie lekarz może przepisać maksymalnie taką ilość leku, która jest niezbędna do kontynuacji leczenia przez okres nie dłuższy niż 12 miesięcy.
Jednakże, w praktyce medycznej i w zależności od rodzaju przepisanej substancji leczniczej, standardowa ilość leku na e-recepcie zazwyczaj wystarcza na okres jednego miesiąca kuracji. Istnieją jednak wyjątki od tej reguły. W przypadku niektórych chorób przewlekłych, gdzie leczenie jest długoterminowe i wymaga stabilnej terapii, lekarz może na jednej recepcie przepisać lek w ilości potrzebnej na maksymalnie sześć miesięcy stosowania.
Należy pamiętać, że dotyczy to jednak tylko wybranych grup leków i zawsze musi być to uzasadnione stanem zdrowia pacjenta oraz specyfiką leczenia. Lekarz ma obowiązek ocenić, czy przepisanie większej ilości leku jest bezpieczne i celowe dla danego pacjenta. Decyzja ta powinna być oparta na dokładnej analizie sytuacji klinicznej, historii choroby i potencjalnych ryzykach związanych z długotrwałym stosowaniem danego preparatu.
Kluczowe jest również to, że lekarz musi uwzględnić maksymalne dawki terapeutyczne określone w charakterystyce produktu leczniczego. Nawet jeśli przepisuje lek na dłuższy okres, nie może przekroczyć bezpiecznych dawek dziennych i tygodniowych. W przypadku leków wydawanych na receptę, które podlegają szczególnej kontroli, ilość przepisywanego preparatu może być jeszcze bardziej ograniczona.
Pacjent powinien być świadomy, że lekarz zawsze działa w granicach prawa i najlepszego interesu pacjenta. Jeśli pojawiają się wątpliwości co do przepisanej ilości leku, zawsze warto zadać pytanie lekarzowi podczas wizyty lub skonsultować się z farmaceutą w aptece.
Warto zwrócić uwagę na następujące aspekty dotyczące ilości leku na e-recepcie:
- Prawo pozwala na przepisanie leku na okres do 12 miesięcy, ale jest to rzadko stosowane.
- Standardowo e-recepta obejmuje zapas leku na 1 miesiąc.
- W określonych sytuacjach medycznych lekarz może przepisać lek na 6 miesięcy.
- Decyzja o ilości leku zawsze zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta i rodzaju terapii.
- Lekarz musi przestrzegać maksymalnych dawnych terapeutycznych.
Realizacja e-recepty ile leku jest dostępne w aptece
Po wystawieniu e-recepty przez lekarza, pacjent ma możliwość jej realizacji w każdej aptece na terenie Polski. To, ile leku faktycznie pacjent otrzyma, zależy od kilku czynników. Przede wszystkim od ilości leku wskazanej przez lekarza na recepcie, która, jak już wspomniano, zazwyczaj jest wystarczająca na 30 dni kuracji, ale może być też większa w uzasadnionych przypadkach.
Aptekarz, realizując e-receptę, ma obowiązek wydać pacjentowi przepisany preparat w ilości wskazanej przez lekarza. Jeśli dany lek dostępny jest w opakowaniach o różnej wielkości, aptekarz powinien wydać opakowanie lub opakowania, które łącznie odpowiadają przepisanej ilości. W sytuacji, gdy dostępne opakowanie jest większe niż przepisana ilość, aptekarz może wydać mniejsze opakowanie, jeśli takie istnieje, lub większe, jeśli pacjent wyrazi na to zgodę i pokryje ewentualną różnicę w cenie.
Istnieje również możliwość wydania leku w mniejszej ilości niż przepisana, jeśli na przykład pacjent nie potrzebuje całego opakowania, lub jeśli apteka posiada lek w mniejszych opakowaniach. Jednakże, generalną zasadą jest wydanie dokładnie takiej ilości leku, jaka została wskazana na recepcie.
Ważne jest, aby pacjent przed opuszczeniem apteki sprawdził, czy otrzymał właściwy lek i w odpowiedniej ilości. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości, należy natychmiast skonsultować się z farmaceutą. Aptekarz jest profesjonalistą, który może rozwiać wszelkie niejasności i upewnić się, że pacjent otrzymał dokładnie to, czego potrzebuje do kontynuacji leczenia.
Czasami zdarza się, że apteka nie posiada na stanie przepisanej ilości leku. W takiej sytuacji aptekarz ma obowiązek poinformować pacjenta i zaproponować inne rozwiązanie, na przykład zamówienie leku lub wydanie go w kolejnym dniu. Pacjent ma prawo wybrać inną aptekę, jeśli nie odpowiadają mu proponowane rozwiązania.
Kluczowe jest, aby pacjent pamiętał, że e-recepta jest dokumentem prawnym, a aptekarz jest zobowiązany do jej rzetelnej realizacji zgodnie z przepisami. Komunikacja z farmaceutą jest zawsze najlepszym sposobem na rozwiązanie wszelkich problemów i zapewnienie sobie dostępu do niezbędnych leków.
Wyjątki dotyczące ilości leku na e-recepcie
Choć standardowe zasady dotyczące ilości leku na e-recepcie są dość jasno określone, istnieją pewne wyjątki, które pozwalają na przepisanie większych ilości leków niż standardowo. Te wyjątki mają na celu zapewnienie ciągłości leczenia pacjentów z chorobami przewlekłymi oraz w sytuacjach, gdy częste wizyty u lekarza są utrudnione. Jednym z takich wyjątków jest możliwość przepisania leku na okres do 6 miesięcy stosowania.
Dotyczy to przede wszystkim leków stosowanych w terapiach długoterminowych, takich jak leki na nadciśnienie, cukrzycę, choroby tarczycy czy choroby układu krążenia. W takich przypadkach, lekarz może przepisać jednorazowo zapas leku na dłuższy okres, aby pacjent nie musiał regularnie odwiedzać przychodni po nowe recepty. Jest to szczególnie korzystne dla osób starszych, mieszkających daleko od placówki medycznej lub mających problemy z poruszaniem się.
Innym ważnym aspektem jest przepisanie leków, które są dostępne w opakowaniach o większej gramaturze lub ilości jednostek. Wówczas lekarz może przepisać ilość leku odpowiadającą kilku standardowym opakowaniom, jeśli jest to uzasadnione potrzebami pacjenta. Na przykład, jeśli lek jest przepisywany w dawce dziennej wymagającej dwóch tabletek, a opakowanie zawiera 30 tabletek, lekarz może przepisać zapas na 30 dni, czyli jedno opakowanie.
Warto również wspomnieć o lekach recepturowych, czyli takich, które są przygotowywane w aptece na indywidualne zamówienie pacjenta. W tym przypadku ilość leku przepisywana na recepcie może być dostosowana do konkretnych potrzeb pacjenta i zaleceń lekarza, nawet jeśli przekracza standardowe ilości opakowań.
Należy jednak pamiętać, że każda taka decyzja musi być poparta wskazaniami medycznymi i zgodna z obowiązującymi przepisami. Lekarz ponosi odpowiedzialność za przepisanie odpowiedniej ilości leku, która zapewni skuteczne leczenie, a jednocześnie będzie bezpieczna dla pacjenta. W razie wątpliwości, pacjent zawsze powinien skonsultować się z lekarzem, który wystawił receptę, aby wyjaśnić wszelkie kwestie dotyczące ilości przepisywanego leku.
Oto niektóre z kluczowych wyjątków:
- Leki na choroby przewlekłe mogą być przepisywane na okres do 6 miesięcy.
- Możliwość przepisania leku odpowiadającego kilku opakowaniom standardowym.
- Leki recepturowe przygotowywane są na indywidualne zamówienie.
- Decyzje o przepisaniu większej ilości leku zawsze wymagają uzasadnienia medycznego.
- Pacjent powinien zawsze konsultować wątpliwości z lekarzem.
Gdy e-recepta ile leku jest już realizowana
Po wystawieniu e-recepty i jej otrzymaniu przez pacjenta (np. w formie kodu SMS lub wydruku informacyjnego), rozpoczyna się etap jej realizacji w aptece. Kluczowe jest, aby pacjent wiedział, jak postępować i czego może się spodziewać. Kiedy pacjent zgłasza się do apteki z kodem e-recepty (lub numerem PESEL i kodem dostępu), farmaceuta ma dostęp do systemu informatycznego, w którym widnieje przepisany przez lekarza lek wraz z jego ilością.
Farmaceuta sprawdza, ile leku zostało przepisane na danej e-recepcie. Jak już wielokrotnie podkreślano, jest to zazwyczaj ilość potrzebna na 30 dni kuracji, ale w wyjątkowych sytuacjach może być to większa ilość. Ważne jest, aby pacjent był świadomy tej ilości i wiedział, na jak długo wystarczy mu przepisany lek.
Jeśli apteka posiada na stanie przepisany lek w pełnej ilości, farmaceuta wydaje go pacjentowi. W przypadku, gdy apteka nie dysponuje od ręki całym przepisanym lekiem, farmaceuta ma kilka opcji. Może poinformować pacjenta o możliwości wydania leku w częściach, jeśli przepisaną ilość można podzielić na mniejsze, dostępne w aptece opakowania.
Alternatywnie, jeśli przepisana ilość leku jest większa niż dostępne opakowanie, a pacjent wyraża na to zgodę, farmaceuta może wydać większe opakowanie, jeśli jest ono dostępne. Warto jednak pamiętać, że w takiej sytuacji pacjent może być zobowiązany do dopłaty różnicy w cenie.
W sytuacji, gdy apteka nie ma możliwości realizacji całej e-recepty, np. z powodu braku danego preparatu w magazynie, farmaceuta powinien poinformować pacjenta o możliwości zamówienia leku. Pacjent może wtedy zdecydować, czy poczeka na dostawę, czy też poszuka leku w innej aptece. E-recepta może być zrealizowana w dowolnej aptece, dopóki nie upłynie jej termin ważności.
Ważne jest, aby pacjent podczas odbioru leku dokładnie sprawdził, czy otrzymał właściwy preparat i w odpowiedniej ilości. W razie jakichkolwiek wątpliwości, należy od razu zwrócić się do farmaceuty.
Podczas realizacji e-recepty, należy pamiętać o kilku kluczowych kwestiach:
- Farmaceuta widzi dokładną ilość leku przepisaną przez lekarza.
- Apteka stara się wydać lek w ilości zgodnej z receptą.
- Możliwe jest wydanie leku w częściach lub większym opakowaniu za zgodą pacjenta.
- Jeśli apteka nie ma leku, może go zamówić lub pacjent może szukać go w innej aptece.
- Zawsze należy dokładnie sprawdzić otrzymany lek.
Ile leku można otrzymać z e-recepty w przypadku refundacji
Kwestia refundacji leków jest niezwykle istotna dla wielu pacjentów, wpływając bezpośrednio na koszt terapii. W przypadku e-recept, zasady dotyczące refundacji są ściśle powiązane z ilością przepisywanego leku. Lekarz, wystawiając e-receptę, ma możliwość oznaczenia jej jako „R” (refundowana). Jest to kluczowy wskaźnik dla apteki, który determinuje sposób naliczania ceny leku dla pacjenta.
Jeśli e-recepta jest refundowana, ilość leku, która może zostać przepisana i wydana w ramach refundacji, jest ściśle określona przez przepisy. Zazwyczaj jest to ilość leku wystarczająca na okres jednego miesiąca leczenia. Istnieją jednak pewne wyjątki, które pozwalają na przepisanie większej ilości leku refundowanego, na przykład w przypadku leków stosowanych w chorobach przewlekłych, gdzie pacjent może otrzymać zapas leku na okres do trzech miesięcy.
Ważne jest, aby pacjent był świadomy, że nawet jeśli lekarz przepisze większą ilość leku, która teoretycznie wystarczyłaby na dłuższy okres, to w ramach refundacji może otrzymać tylko część tej ilości, jeśli przepisy są restrykcyjne dla danego leku. W takich sytuacjach, pozostała część leku będzie musiała zostać wykupiona przez pacjenta po cenie pełnopłatnej.
Decyzję o tym, ile leku refundowanego można wydać, podejmuje aptekarz na podstawie systemów informatycznych, które są zintegrowane z systemem e-recept. System ten uwzględnia obowiązujące przepisy refundacyjne dla danego leku oraz jego dawkowanie.
Pacjent, który otrzymuje e-receptę z zaznaczoną refundacją, powinien zwrócić uwagę na informację o dopłacie, która pojawi się na wydruku informacyjnym lub w aplikacji mobilnej. Ta informacja jasno określa, jaką kwotę pacjent będzie musiał dopłacić do leku. W przypadku, gdy refundacja obejmuje całość kosztu leku, dopłata wynosi zero.
Zrozumienie zasad refundacji i ilości leku, która może być w jej ramach wydana, jest kluczowe dla efektywnego zarządzania budżetem domowym przez pacjentów. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości, zawsze warto zadać pytanie lekarzowi podczas wizyty lub farmaceucie w aptece, aby uzyskać precyzyjne informacje dotyczące konkretnego leku i jego refundacji.
Podczas realizacji refundowanych e-recept, warto zwrócić uwagę na:
- Refundacja dotyczy zazwyczaj ilości leku na 1 miesiąc kuracji.
- W niektórych przypadkach można otrzymać lek refundowany na 3 miesiące.
- Aptekarz wydaje lek refundowany zgodnie z obowiązującymi przepisami.
- System informatyczny określa dostępną ilość leku refundowanego.
- Zwracaj uwagę na informację o dopłacie do leku.
Przewoźnik OCP i ile leku można przepisać na jego podstawie
W kontekście e-recept, termin „OCP” odnosi się do Platformy Usług Elektronicznych (PUE) ZUS, która pełni rolę centralnego systemu wymiany informacji o receptach. OCP jest rodzajem przewoźnika danych, który umożliwia bezpieczne i sprawne przesyłanie informacji o e-receptach między lekarzami, aptekami i Narodowym Funduszem Zdrowia.
Ilość leku, którą można przepisać na e-recepcie realizowanej za pośrednictwem OCP, jest taka sama jak w przypadku standardowych e-recept. Oznacza to, że lekarz, zgodnie z obowiązującymi przepisami, może przepisać maksymalną ilość leku niezbędną do kontynuacji leczenia przez określony czas. Jak już wcześniej wspomniano, standardowo jest to ilość na 30 dni, ale w uzasadnionych przypadkach medycznych lekarz może przepisać większą ilość, maksymalnie na 6 miesięcy stosowania (choć w praktyce najczęściej jest to 1-3 miesiące).
System OCP nie narzuca dodatkowych ograniczeń co do ilości leku, które mogą być przepisane. Jego główną rolą jest zapewnienie infrastruktury technicznej do przesyłania i przechowywania danych o e-receptach. To lekarz, bazując na wiedzy medycznej i stanie zdrowia pacjenta, decyduje o dawkowaniu i ilości przepisywanego leku, przestrzegając jednocześnie ogólnych wytycznych i przepisów prawa.
Warto podkreślić, że niezależnie od tego, czy e-recepta jest przetwarzana przez OCP, czy też w jakiś inny sposób, zasady dotyczące maksymalnych ilości leków możliwych do przepisania pozostają niezmienione. OCP jest jedynie narzędziem technologicznym ułatwiającym przepływ informacji.
Jeśli pacjent ma wątpliwości dotyczące ilości leku przepisanej na e-recepcie, niezależnie od tego, czy została ona przetworzona przez OCP, powinien skontaktować się ze swoim lekarzem prowadzącym. Lekarz jest jedyną osobą uprawnioną do ustalania dawkowania i ilości leków, a jego decyzja opiera się na indywidualnej ocenie stanu zdrowia pacjenta.
Podsumowując, OCP jako przewoźnik danych nie wpływa bezpośrednio na to, ile leku można przepisać na e-recepcie. Ilość ta jest determinowana przez przepisy prawa i decyzje lekarza.
Kluczowe aspekty dotyczące OCP i ilości leku na e-recepcie:
- OCP jest platformą wymiany danych, a nie regulatorem ilości leku.
- Ilość leku przepisywana na e-recepcie przez OCP jest taka sama jak w standardowych przypadkach.
- Lekarz decyduje o ilości leku, kierując się stanem pacjenta i przepisami.
- OCP nie nakłada dodatkowych ograniczeń ilościowych.
- W razie wątpliwości co do ilości leku, należy skontaktować się z lekarzem.
Kiedy lekarz może przepisać więcej leku niż zwykle na e-recepcie
Choć standardowa praktyka medyczna nakazuje przepisywanie leków na okres nie dłuższy niż miesiąc, istnieją konkretne sytuacje, w których lekarz może zdecydować o przepisaniu większej ilości leku na jednej e-recepcie. Te odstępstwa od reguły mają na celu przede wszystkim zapewnienie pacjentowi ciągłości leczenia, minimalizację stresu związanego z koniecznością częstych wizyt u lekarza, a także optymalizację kosztów leczenia dla pacjenta i systemu opieki zdrowotnej.
Najczęstszym powodem przepisywania większej ilości leku jest leczenie chorób przewlekłych. Pacjenci zmagający się z takimi schorzeniami jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, choroby tarczycy, astma czy choroby serca, często wymagają stałego przyjmowania określonych preparatów. W takich przypadkach, aby zapewnić nieprzerwaną terapię i uniknąć sytuacji, w której pacjent nagle zaprzestaje przyjmowania leków z powodu braku recepty, lekarz może wystawić receptę na zapas leku wystarczający na okres od kilku miesięcy do nawet pół roku.
Kolejnym uzasadnieniem może być specyfika dawkowania danego leku. Niektóre preparaty wymagają przyjmowania kilku tabletek dziennie, co oznacza, że standardowe opakowanie może wystarczyć na krótki okres. W takich sytuacjach lekarz może przepisać ilość leku odpowiadającą większej liczbie opakowań, aby pacjent nie musiał zbyt często udawać się do apteki.
Warto również wziąć pod uwagę sytuacje, gdy pacjent mieszka daleko od najbliższej apteki lub placówki medycznej, lub gdy jego możliwości transportowe są ograniczone. W takich przypadkach, przepisanie większej ilości leku jest formą wsparcia dla pacjenta, ułatwiając mu dostęp do niezbędnej terapii.
Należy jednak pamiętać, że każda decyzja o przepisaniu większej ilości leku musi być podjęta przez lekarza w oparciu o indywidualną ocenę stanu zdrowia pacjenta, jego historię choroby oraz potencjalne ryzyko związane z długotrwałym stosowaniem danego preparatu. Lekarz musi również upewnić się, że przepisana ilość leku jest zgodna z maksymalnymi dawkami terapeutycznymi i nie stwarza zagrożenia dla zdrowia pacjenta.
Pacjent powinien być zawsze poinformowany przez lekarza o powodach przepisania większej ilości leku i o sposobie jego bezpiecznego stosowania. W razie jakichkolwiek wątpliwości, zawsze należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Oto sytuacje, gdy lekarz może przepisać więcej leku:
- Leczenie chorób przewlekłych wymagające stałej terapii.
- Specyfika dawkowania leku wymagająca większej ilości opakowań.
- Utrudniony dostęp pacjenta do apteki lub placówki medycznej.
- Lekarz zawsze ocenia indywidualny stan zdrowia pacjenta.
- Bezpieczeństwo i maksymalne dawki terapeutyczne są priorytetem.